آموزش بهداشت بلوغ در مدارس

امروز برای گرفتن کارنامه پایه چهارم دخترم به مدرسه رفتم اما چیزی که حتی بیش از دریافت کارنامه توصیفی او همراه با توضیحات معلم از عملکرد یکساله دخترم توجهم را جلب کرد، همراه بودن یک قاب سی دی به همراه کارنامه بود. وقتی دقت کردم متوجه شدم روی سی دی نوشته شده "آشنایی با بلوغ دختران" ویژه دختران 10 تا 14 سال.

 

اعتراف می کنم که کنجکاو شدم در اولین فرصت محتوای سی دی را ببینم. برای بسیاری از مادرانی که دختران و پسران در آستانه نوجوانی دارند همیشه یکی از دغدغه ها، زمان و چگونگی توضیح در مورد مراحل بلوغ است خصوصا که زمان نزدیک شدن دوره بلوغ برای دختران به طور معمول چند سالی جلوتر از پسران است و این مسئله سبب می شود ناچار شویم وقتی به نظر هنوز دخترمان برای شنیدن این چیزها کوچک به نظر می رسد، در مورد ویژگی های بزرگسالی برایشان توضیح دهیم. با این حال، دیر یا زود بالاخره زمانش می رسد که باید کودکانمان را برای مواجه شدن با آنچه از نظر روانی و فیزیولوژیکی در انتظار آنهاست، آماده کنیم. در چنین شرایطی است که گاهی باز کردن سر صحبت با آنها از طریق همین مستندها ایده بدی نباشد خصوصا که آموزش های رسمی مدارس ما فاقد برنامه ای مشخص و مدون برای ارائه به نوجوانان است و آموزشهای بهداشت جنسی معمولا تنها از طریق آموزش های غیر رسمی توسط معلمان، مربی های بهداشت و یا معلم پرورشی صورت می گیرد.

 

نگاهی انتقادی به سی دی آموزش بلوغ دختران

مجموعه آموزشی بلوغ دختران که توسط موسسه فیلمسازی اقلیم هنر آریا تهیه شده، دارای مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت بهداشت و آموزش پزشکی و همچنین وزارت آموزش و پرورش است و به قیمت 4000 تومان در داروخانه های سراسر کشور در دسترس عموم قرار دارد. این مجموعه از چند فایل صوتی و تصویری تشکیل شده و توانسته با همکاری تعدادی از متخصصین در زمینه روان شناسی بالینی، روان شناسی تربیتی، بهداشت زنان و همچنین کارشناسان امور دینی، مطالب مفیدی را از حیث جوانب مختلف رشد و بلوغ فراهم آورد. متخصصینی که در این مجموعه در کنار هم قرار گرفته اند، هم از خانم ها و هم از آقایان هستند و با زبانی محبت آمیز و ساده با دختران صحبت می کنند و آنان را مخاطب قرار می دهند. در این مجموعه سعی شده است، جوانب مختلف بلوغ از نظر عاطفی، اجتماعی و فیزیولوژیکی مورد بررسی قرار گیرد و کارشناسان دعوت شده هر یک به زبانی و لحنی کودکان را مورد خطاب قرار داده و توضیحات لازم را در اختیار قرار می دهند. 

مهم ترین ویژگی مثبت این مجموعه، تاکید بر طبیعی بودن و همگانی بودن تجربه بلوغ است و اینکه تمام کودکان صرف نظر از پیشینه ها و شرایطشان به طور کلی با وضعیت مشابهی رو به رو می شوند که این حالات چه از نظر جسمانی و چه روانی باید شناخته شده و مورد قبول قرار گیرد تا از پس این پذیرش، بتوان به درک متقابل بین نوجوان و خانواده و اجتماعش دست یافت. 

 

با این حال، به نظر می رسد این مجموعه جالب و مفید، نقاط ضعفی نیز دارد که شاید مناسب باشد در نسخه های ویرایش شده بعدی، دست اندرکاران تهیه این مجموعه و یا مجموعه های مشابه دیگر مد نظر قرار دهند:

طبقه بندی موضوعی:

همان طور که به خوبی می دانید، بلوغ، مسئله ای پیچیده و چند جانبه است از همین روست که تلاش ما برای طبقه بندی صحیح مطالب و تقسیم آن به اصل و فرع و ترسیم یک ساختار منظم و قاعده مند به فرزندان ما کمک می کند تا درک دقیق تری از آنچه می شوند، پیدا کنند. باید همواره دقت کنیم که این کودکان شاید نخستین باری باشد که با این مسئله مواجه می شوند، لذا تقسیم بندی مطالب به آنها کمک می کند، ارتباطات بخش ها و جوانب مختلف موضوع را بهتر درک کنند. برای مثال دست کم تقسیم بندی مسئله بلوغ به سه زیر شاخه اصلی یعنی بلوغ عاطفی، بلوغ اجتماعی و بلوغ جنسی و پرهیز از برش های متوالی و از این شاخه به آن شاخه پریدن های مکرر شاید نخستین گام در این طبقه بندی باشد که به نوجوانان ما درک صحیح تری از آنچه در بدن و ذهنش خواهد گذشت، به دست دهد.

 

استفاده از تصاویر مناسب:

آنچه در این مجموعه به چشم می آید سعی در استفاده به جا از تصاویر برای روشن تر شدن مطالب مطروحه است. با این حال به نظر می رسد کمی سلیقه و هوشمندی بیشتری در انتخاب تصاویر مورد نیاز باشد. برای مثال، نشان دادن اعضا و جوارح بدن آن هم از نمایی بسیار نزدیک و به صورت اندوسکوپی (نشان دادن اندام ها از داخل بدن) معمولا برای کودکانی با این سن و سال، نه تنها جذاب نیست بلکه گاه حتی چندش آور به نظر می رسد. همین طور نشان دادن رشد مو آن هم با بزرگنمایی بسیار و دادن سرعت زیاد، برای بسیاری از کودکان وحشت آور است. 

فراموش نکنیم، چنین مجموعه هایی با هدف دلپذیر ساختن یک وضعیت نسبتا ناخوشایند طبیعی ساخته می شوند احتمالا با این هدف که فرایند بلوغ را برای دختران و پسران کم سن و سال، با کمترین ترس و دلهره ای توضیح دهند. بنابراین شاید استفاده از تصاویر پس زمینه که جنبه شماتیک تر و ساده تری داشته باشند بدون اینکه بیش از حد بر جنبه واقعی بودن آن هم از نمایی به این نزدیکی و یا با تصاویری از داخل بدن، استیحاش کمتری ایجاد نماید.

***

گرچه نمی توان اثرات مثبت چنین اقداماتی را انکار نمود اما به نظر می رسد باید وزارت آموزش و پرورش، در این زمینه نقش فعال تری ایفا نموده و برنامه ریزی کلان درازمدت و قابل اتکایی را صورت دهد به طوری که چنین آموزش هایی به نحو مقتضی وارد برنامه درسی و رسمی مدارس شوند و نه اینکه تنها اقداماتی در حاشیه باشند که امکان دسترسی به آنها محدود به هوشیاری و خلاقیت مدیران مدارس باقی بماند.

همچنین همکاری نزدیک تر و فعالانه تری بین وزارت خانه ها و همچنین نهادهای مدنی و فعالان اجتماعی در زمینه بهترین شیوه آموزش بهداشت بلوغ شاید زمینه ساز تولید محتوای ارزشمند، مبتنی بر اصول روان شناسی کودک و نوجوان و با ملاحظات فرهنگی کشورمان شود.

 

 

 

قبلی

اجبار دانش آموزان به تمیز کردن کلاس درس: خوب یا بد؟


بعدی

نگاهی به فیلم "اولی ها" اثر عباس کیارستمی

نظر دهید